طريق دوم بحث عقلى تفكر عقلى فلسفى و كلامى 2 . پيش قدمى شيعه در تفكر فلسفى و كلامى در اسلام 3 . كوشش پايدار شيعه در فلسفه و ساير علوم عقليه 4 . چرا فلسفه در شيعه باقى ماند ؟ 5 . چند تن از نوابغ علمى شيعه . تفكر عقلى فلسفى و كلامى سابقاً تذكر داديم « 1 » كه قرآن كريم تفكر عقلى را امضاء نموده و آن را جزء تفكر مذهبى قرار داده است البته بنحو تعاكس ، تفكر عقلى نيز پس از آن‌كه حقانيت و نبوت پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله را تصديق نموده است ظواهر قرآن را كه وحى آسمانى است و بيانات پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله و اهل بيت عليهم السلام گرامش را در صف حجت‌هاى عقلى قرار داده و حجتهاى عقلى كه انسان با فطرت خدادادى نظريات خود را با آنها اثبات مىكند دو قسم است . برهان و جدل . برهان حجتى است كه مواد آن مقدماتى حق ( واقعى ) باشند اگرچه مشهود يا مسلم نباشند و به عبارت ديگر قضايائى باشند كه انسان با شعور خدادادى خود اضطراراً آنها را درك و تصديق مىكند چنان‌كه مىدانيم ( عدد سه از چهار كوچكتر است ) اين‌گونه تفكر تفكر عقلى است و در صورتى كه در كليات جهان هستى انجام گيرد مانند تفكر در مبدأ آفرينش و سرانجام جهان و جهانيان تفكر فلسفى ناميده مىشود .

--> ( 1 ) . بخش اول كتاب